ياقوت ، در دست فرنگيان ( صليبى ) بوده است . « 1 » يك قرن بعد از ياقوت ، ابو الفداء مىنويسد : صيدا شهر كوچكى است و قلعه‌اى دارد و ميان آن و شهر مشغرا درّه‌اى است در نهايت زيبايى با درختان و رودهاى بسيار . درازاى اين درّه بيست و چهار ميل است . « 2 » ابن بطوطه در مسافرت به شام در وصف صيدا مىنويسد : شهرى قشنگ و پرميوه است ، انجير و كشمش و روغن زيتون از اين شهر به مصر صادر مىشود . « 3 » بيروت پايتخت و بندر مهم جمهورى لبنان است كه كنار درياى مديترانه و در دامنهء كوههاى لبنان قرار دارد و از مهمترين مراكز فرهنگى شرق ميانه و نام باستانىاش بروتوس « 4 » است . نام بيروت در ادوار ماقبل تاريخ ، در كتيبه‌هاى تل العمارنه آمده است . اهميت تاريخى اين بندر از دورهء روميان آغاز شده است . مدرسهء حقوق آن با مدارس آتن و اسكندريه رقابت مىكرده است . در 551 م ، زلزله‌اى سخت همراه با امواج دريا ويرانش كرد و يوستى نيانوس ، امپراتور روم ، آن را مرمت كرد . « 5 » بلاذرى مىنويسد : يزيد بن ابى سفيان پس از فتح شهر دمشق به صيدا ، عرقه ، جبيل و بيروت رفت . « 6 » بيروت در قرن سوم هجرى ناحيه‌اى از نواحى دمشق به شمار مىرفته است . « 7 » اصطخرى مىنويسد : بيروت شهرى آبادان است . اوزاعى ، صاحب اخبار ، در آنجا مقام داشت . « 8 » صاحب حدود العالم ، بيروت را شهرى آباد با نعمت بسيار و كشت و برز و خواستهء بسيار ياد كرده است . « 9 » به نوشتهء مقدسى ، بيروت شهرى از شهرهاى ناحيه دمشق است و بارو دارد . « 10 » ناصر خسرو در مسافرت به شام و عبور از بيروت در وصف طاق سنگينى كه راه ورود به شهر از زير آن مىگذشته ، فراوان سخن گفته است ، و از قول مردم آنجا نقل

--> ( 1 ) . معجم البلدان ؛ ج 3 ، ص 437 . ( 2 ) . تقويم البلدان ؛ ص 269 . ( 3 ) . سفرنامهء ابن بطوطه ؛ ج 1 ، ص 60 . ( 4 ) . Berutus ( 5 ) . دايرة المعارف فارسى ؛ ج 1 ، ص 486 . ( 6 ) . فتوح البلدان ؛ ص 182 . ( 7 ) . المسالك و الممالك ؛ ص 59 و مختصر كتاب البلدان ؛ ص 105 . ( 8 ) . مسالك و ممالك ؛ ص 67 و صورة الارض ؛ جزء 1 ، ص 162 . ( 9 ) . حدود العالم ؛ ص 171 - 172 . ( 10 ) . احسن التقاسيم ؛ بخش 1 ، ص 217 و 225 .